Om te beginnen
Een verklaring bij de gemeente geeft een wettelijke basis. Bekijk of die basis voldoende is voor uw partner, uw woning en uw vermogen.
“Duidelijkheid geeft de ander de kans om te kiezen hoe hij met jou wil omgaan.”
Uw vragen, stap voor stap
Samen een leven opbouwen begint met vertrouwen. Duidelijke afspraken helpen om elkaar ook te beschermen wanneer uw situatie verandert.
Waarom ga ik hiervoor naar de notaris?
Samenwonen regelt niet automatisch wie eigenaar is, wie een extra betaling terugkrijgt of wie later erft. De notaris helpt die afspraken uit elkaar houden.
Een overeenkomst tussen wettelijk samenwonenden wordt notarieel opgesteld.
Hoe beschermen wij elkaar als we samenwonen?
Bespreek of u feitelijk of wettelijk samenwoont en wie welke goederen bezit.
Leg bijdragen aan woning, lening en huishoudkosten vast.
Bespreek afzonderlijk wat bij een breuk of overlijden nodig is, zoals een testament.
Hoe verloopt dit en hoelang duurt het?
Wilt u wettelijk samenwonen, dan legt u een verklaring af bij de gemeente. De overeenkomst en een eventueel testament zijn aparte stappen.
Regel afspraken over een aankoop of extra inbreng vóór de betaling.
Welke documenten bezorg ik de notaris?
Leg klaar wat u al hebt. U hoeft niet te wachten tot uw map volledig is om een afspraak te maken.
Ontbreekt een document of weet u niet waar u het vindt? Bekijk de hulp bij elk document. We bespreken wat het kantoor voor u kan opvragen en wat u zelf nog bezorgt.
Waar vind ik dit?
Bezorg de volledige versie met datum, bijlagen en latere wijzigingen. Hebt u dit document niet of weet u niet of het bestaat? Duid “Hulp nodig” aan en bespreek het met het kantoor.
Waar vind ik dit?
Zoek in uw aktenmap, Izimi of Mijn akten. Vindt u de akte niet? Geef adres, vermoedelijke datum en eventueel het vroegere notariskantoor door; we bekijken hoe we een afschrift kunnen opvragen.
Waar vind ik dit?
Bezorg de volledige versie met datum, bijlagen en latere wijzigingen. Hebt u dit document niet of weet u niet of het bestaat? Duid “Hulp nodig” aan en bespreek het met het kantoor.
Waar vind ik dit?
Vraag het document aan uw bank of download het uit uw eigen bankomgeving. Vermeld de datum en dossierreferentie. Bezorg overzichten, nooit wachtwoorden of toegangscodes.
Waar vind ik dit?
Bezorg de volledige tekst en eventuele wijzigingen. Kijk in uw aktenmap of Mijn akten. Niet alles is digitaal beschikbaar; geef zo nodig door welk kantoor de akte maakte.
Deze vinkjes blijven alleen op de geopende pagina staan en worden niet naar het kantoor verzonden.
Open de checklist: klaar, hulp nodig of niet van toepassingWat doet en onderzoekt de notaris?
- Woont u feitelijk of wettelijk samen?
- Wie bezit de woning en welke betalingen zijn aantoonbaar?
- Welke afspraken zijn geldig en uitvoerbaar?
- Is naast het contract nog een testament of andere bescherming nodig?
We spreken af welke opzoekingen het kantoor doet en welke gegevens u, uw bank of een andere deskundige bezorgt.
Waar let ik op vóór ik teken?
Controleer eigendomsaandelen, terugbetaling van eigen geld, maandelijkse bijdragen en de regeling wanneer één partner vertrekt. Een samenlevingscontract vervangt geen testament.
Is een passage nog onduidelijk? Vraag gerust om uitleg met een voorbeeld uit uw eigen situatie. Teken pas wanneer u begrijpt wat u afspreekt.
Wat moet ik nadien nog regelen?
Bewaar betaalbewijzen en pas de afspraken aan bij een aankoop, geboorte, huwelijk of relatiebreuk. Controleer samen wie de uitkering van uw verzekeringen ontvangt.
Welke praktische tips helpen mij?
Een overschrijving voor verbouwingen maakt u niet vanzelf mede-eigenaar. Leg vooraf vast wat die betaling betekent.
Wat betekenen deze woorden?
- Feitelijk samenwonen
- samenleven zonder verklaring van wettelijke samenwoning.
- Wettelijk samenwonen
- samenleven na een verklaring bij de gemeente, met wettelijke rechten en plichten.
- Eigen inbreng
- geld of goederen die één partner afzonderlijk inbrengt.
Waar vind ik meer uitleg of hulp?
U hoeft uw vraag niet in juridische woorden te stellen. Vertel wat u bezighoudt, wat u wilt regelen en of er een belangrijke datum nadert.
We bekijken samen de eerstvolgende stap. We spreken vooraf af waarmee het kantoor u helpt en welke kosten daarbij horen.
Stel uw vraag aan het kantoorMaak een afspraakAlgemene uitleg voor uw voorbereiding. Welke regels en stukken voor u gelden, wordt aan de hand van uw dossier nagegaan.
Op deze pagina
Wat gebeurt er als u niets extra regelt?
UW VERTREKPUNT
Als uw partner overlijdt, krijgt u in beginsel het recht om de gezamenlijke gezinswoning en de huisraad te gebruiken, voor zover die tot de erfenis behoren. Dat recht heet vruchtgebruik. U erft daarmee niet automatisch alle bezittingen van uw partner.
Meer aandachtspunten voor uw eigen situatie
De gezinswoning en de huisraad
Vruchtgebruik betekent dat de langstlevende het goed kan gebruiken en er de inkomsten van kan genieten. Het maakt die persoon niet tot volle eigenaar. Andere erfgenamen kunnen eigenaar zijn zonder zelf het gebruik of de inkomsten te hebben. Dat heet blote eigendom.
Voor een gehuurde gezinswoning bestaat een specifieke regeling inzake het huurrecht en de huisraad. Er zijn bijzondere wettelijke uitzonderingen, onder meer wanneer de langstlevende wettelijk samenwonende een afstammeling van de overledene is.
Spaargeld en andere goederen
Een tweede verblijf, een eigen beleggingsportefeuille of een spaarrekening valt niet automatisch onder het beperkte wettelijke erfrecht van de samenwonende partner.
Breng daarom in kaart welke middelen nodig zijn naast het gebruik van de woning. Eigendom en fiscale voordelen beantwoorden verschillende vragen: eerst moet vaststaan wat iemand juridisch krijgt.
De bescherming is niet onaantastbaar
Als wettelijk samenwonende hebt u geen gegarandeerd minimumdeel van de erfenis. Uw partner kan uw wettelijke erfrecht met een testament beperken of wegnemen. Wettelijke samenwoning kan bovendien eenzijdig worden beëindigd volgens de wettelijke procedure.
Een regeling van jaren geleden kan daardoor een andere uitwerking hebben dan u verwacht. Laat verklaringen, testamenten en aankoopakten samen lezen.
Als u uit elkaar gaat: beëindiging en verdeling zijn twee stappen
Wettelijke samenwoning kan volgens de wettelijke procedure gezamenlijk of eenzijdig worden beëindigd. Een verhuis alleen is daarvoor niet voldoende. Na beëindiging moet nog worden bekeken wat met uw woning, goederen, kosten en schulden gebeurt.
Er ontstaat door wettelijke samenwoning geen algemeen gemeenschappelijk vermogen zoals in het wettelijke huwelijksstelsel. U behoudt in beginsel uw eigen goederen; gezamenlijke goederen en bewezen vorderingen moeten worden afgerekend. Voor bepaalde huishoudelijke schulden bestaan wel gezamenlijke verplichtingen.
Een testament of een aanwasbeding moet apart worden gelezen. Neem niet aan dat ieder document waarin uw partner voorkomt automatisch ophoudt te werken. Spreek ook met de bank wanneer één partner een gezamenlijke lening zou overnemen.
Wat betekent vruchtgebruik voor het dagelijkse leven?
Het wettelijke erfrecht geeft de langstlevende in beginsel vruchtgebruik van de gezinswoning en huisraad die tot de nalatenschap behoren. U mag die goederen gebruiken en de inkomsten genieten. De blote eigendom kan bijvoorbeeld bij de kinderen liggen. U krijgt dus niet automatisch de volledige verkoopprijs wanneer de woning wordt verkocht.
Een fictief voorbeeld: uw partner was alleen eigenaar van de gezinswoning en heeft twee kinderen. Zonder afwijkende regeling krijgt u in beginsel het vruchtgebruik en krijgen de kinderen de blote eigendom. U kunt blijven wonen, maar een verkoop van de volle eigendom vraagt normaal gezamenlijke medewerking. Het spaargeld valt niet vanzelf onder dit beperkte erfrecht.
Deze bescherming kan bij testament worden weggenomen: een wettelijk samenwonende heeft geen erfrechtelijke reserve. Bekijk daarom de bestaande documenten en de beschikbare middelen voor dagelijkse uitgaven, naast de bescherming van de woning.
Wat kunt u zelf regelen?
UW KEUZES
Welke keuze helpt u bereiken wat u wilt? Dat hangt ook af van uw bestaande afspraken en de rechten van uw partner, kinderen of anderen.
Ik wil meer nalaten dan het wettelijke minimum
Past dit bij uw vraag?
U wilt uw partner ook spaargeld, andere goederen of meer rechten op de woning geven.
Wat verandert er?
Een testament kan uw partner bijkomend begunstigen, binnen de beschikbare ruimte.
Wat vraagt aandacht?
Kinderen behouden hun beschermde erfdelen. Een testament maakt wettelijke samenwoning niet gelijk aan een huwelijk.
Lees over aanvullende bescherming →We willen eigendom en kosten duidelijk afspreken
Past dit bij uw vraag?
U wilt afspraken over bijdragen, aankopen, verbouwingen of wat gebeurt bij het einde van de relatie.
Wat verandert er?
Een samenlevingsovereenkomst kan uw vermogensrechtelijke afspraken concreet maken.
Wat vraagt aandacht?
Een overeenkomst over kosten schept op zichzelf geen erfrecht. De titel van het document zegt niet wat precies geregeld is.
Laat uw afspraken bekijken →We willen vergelijken met een huwelijk
Past dit bij uw vraag?
U vraagt zich af of de bescherming van een echtgenoot beter bij uw leven past.
Wat verandert er?
Een huwelijk geeft ruimere rechten en verplichtingen, waaronder in beginsel een beschermd erfrecht.
Wat vraagt aandacht?
Het juiste huwelijksstelsel, bestaande schulden en kinderen uit een eerdere relatie verdienen een eigen bespreking.
Ontdek het vertrekpunt voor gehuwden →EEN FICTIEF VOORBEELD
Een wettelijk samenwonend koppel denkt dat de langstlevende zowel de woning als alle spaargelden krijgt. Zonder aanvullende regeling klopt dat niet. Het beperkte wettelijke erfrecht beschermt in beginsel het gebruik van de gezinswoning en huisraad, maar draagt de overige goederen niet automatisch over aan de partner.
Wat vraag ik aan de notaris?
U hoeft deze begrippen niet uit het hoofd te kennen. Neem de vragen mee die bij u passen. Vraag gerust om het antwoord te tonen met uw eigen woning, uw geld en de mensen die u wilt beschermen.
Klik op een vraag voor een eerste toelichting of praktische tip. U hoeft nog niet op alles een antwoord te hebben.
Wat krijgt mijn partner werkelijk, naast het gebruik van de gezinswoning?
Laat ook spaargeld en andere goederen bekijken.
Kan een testament de bestaande bescherming veranderen?
Vraag wat uw huidige testamenten doen en wat u eventueel wilt aanvullen.
Welke afrekening volgt als onze samenwoning eindigt?
Bespreek eigendom, bijdragen, leningen en afspraken die blijven doorwerken.
Hebben we genoeg geregeld voor inkomsten en latere zorg?
Woonzekerheid alleen beantwoordt niet hoe alle dagelijkse kosten worden betaald.
Veelgestelde vragen
Heb ik toestemming nodig om onze gezinswoning te verkopen?
De gezinswoning geniet tijdens de wettelijke samenwoning een bescherming. Ook als één partner alleen eigenaar is, kan hij die woning in beginsel niet zonder toestemming van de andere verkopen of hypothekeren. Die bescherming tijdens het samenleven is te onderscheiden van het erfrecht bij overlijden.
Is mijn partner volledig beschermd door een testament?
Dat hangt af van de inhoud, de beschikbare ruimte en de andere betrokken rechten. Een testament is in principe herroepbaar. Voor wie duurzame wederzijdse bescherming zoekt, moeten ook alternatieven en hun gevolgen worden besproken.
Neem dit mee naar uw gesprek
- De verklaring van wettelijke samenwoning.
- Uw woningakte of huurcontract en vermogensoverzicht.
- Bestaande testamenten, zorgvolmachten en overeenkomsten.
- Uw concrete wens voor woning, inkomen en beslissingsvrijheid.
Veelgestelde vragen
VAN LEZEN NAAR VOORBEREIDEN
Al een eerste antwoord.
Moet ik eerst alle documenten terugvinden?
U kunt uw vraag al stellen met wat u hebt. Noteer welke afspraken u zich herinnert en wat er sindsdien veranderde. Met de checklist op deze pagina ziet u wat u kunt verzamelen en wat u nog met het kantoor moet bespreken.
Hoe bereid ik een gesprek met mijn naasten voor?
Vertel eerst wat u wilt bereiken of vermijden. Geef ieder de ruimte om verwachtingen en praktische grenzen te benoemen. Noteer waarover u het eens bent en welke vragen openblijven, zodat het gesprek ook rekening houdt met wie de gevolgen draagt.
Wat als ik twijfel tussen verschillende oplossingen?
Schrijf bij elke mogelijkheid op wat u ermee wilt bereiken en wat u nog niet begrijpt. Neem bestaande documenten mee. Het adviesgesprek dient om de mogelijkheden en gevolgen naast uw eigen situatie te leggen, voordat u een keuze maakt.
EENVOUDIG VOORBEREIDEN
Uw checklist: samenlevingsafspraken
Welke documenten legt u klaar, waar vindt u ze en wanneer helpt het kantoor? Duid aan wat u hebt en waar u hulp bij wilt.
Nuttige websites bij dit onderwerp
BETROUWBAAR VERDER LEZEN
VAN EERSTE VRAAG TOT VOLGENDE STAP
U hoeft het niet alleen uit te zoeken.
Eerst uw situatie
Vertel wat er speelt, wie betrokken is en wat u wilt vermijden.
Mogelijkheden afwegen
We bespreken uw vragen, de beschikbare stukken en de gevolgen van mogelijke keuzes.
Uw volgende stap
We leggen vast wat u wilt laten uitwerken en welke opvolging daarbij hoort.
Dit bewaart u voor uw eigen gesprek. Het kantoor ontvangt niets via deze knop.