FURTHER EXPLANATION · 2 MIN READ
De wet vertrekt van familiebanden
Wie overlijdt zonder testament of andere passende regeling, laat de verdeling in belangrijke mate aan het wettelijk erfrecht over. De wet werkt met orden en graden van verwantschap. Kinderen en verdere afstammelingen komen doorgaans eerst, maar de rechten van een langstlevende echtgenoot lopen daar doorheen. Daardoor is het antwoord zelden één eenvoudige naam.
Notaris.be publiceerde op 10 juni 2026 een nieuwe infofiche die de basisregels visueel samenvat. Dat is nuttige eerstelijnsinformatie. Voor een concreet dossier blijven de gezinssamenstelling, het huwelijksvermogensstelsel, eerdere schenkingen, testamenten en de precieze eigendom van goederen nodig.
Samenlevingsvorm maakt een groot verschil
Een echtgenoot heeft wettelijke erfrechten die samenhangen met de aanwezigheid van kinderen of andere familieleden. Vaak gaat het om vruchtgebruik, terwijl andere erfgenamen blote eigendom verkrijgen. Wettelijke samenwoners hebben een beperkter automatisch erfrecht, hoofdzakelijk rond de gezinswoning en huisraad. Feitelijke samenwoners erven niet automatisch van elkaar.
Dat onderscheid is praktisch belangrijk. Twee partners kunnen al jaren samenleven en toch juridisch een heel andere uitkomst hebben naargelang zij gehuwd, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend zijn. Ook de bescherming van de gezinswoning en de mogelijkheid om rechten te beperken of uit te breiden verschillen.
Voorbeeld van een onverwachte uitkomst
Stel dat iemand feitelijk samenwoont, geen kinderen heeft en een woning alleen bezit. Zonder testament erft de partner niet automatisch. De nalatenschap kan naar ouders, broers, zussen of verdere familie gaan volgens de wettelijke regels. De partner kan dan ook niet uitgaan van dezelfde bescherming als een echtgenoot.
Bij een gehuwd koppel met kinderen kan de langstlevende vruchtgebruik erven en krijgen de kinderen blote eigendom. Dat verdeelt bevoegdheden over dezelfde goederen. Voor verkoop, beheer en latere planning moet worden begrepen wie welke rechten heeft. Volle eigendom, blote eigendom en vruchtgebruik zijn niet uitwisselbaar.
Van overzicht naar persoonlijke keuze
Breng uw burgerlijke staat, kinderen, eerdere relaties en naaste familie in kaart. Noteer vervolgens welke goederen van wie zijn, welke schulden bestaan en welke begunstigden in verzekeringen staan. Vergelijk de wettelijke uitkomst met uw bedoeling. Houd daarbij rekening met de reservataire rechten van bepaalde erfgenamen.
Notariaat Wellens kan die inventaris juridisch ordenen en scenario's uitleggen. Als de wet niet bij uw wensen past, kan het kantoor onderzoeken of een testament, wijziging van de huwelijksovereenkomst, samenlevingscontract of schenking geschikt is. Zo wordt algemene informatie een plan dat bij uw familie past.